شهرستان سرباز به مرکزیت شهر راسک در جنوب استان سیستان و بلوچستان واقع است. این شهرستان از شمال به شهرستان زابلی و ایرانشهر و از طرف شرق به کشور پاکستان با حدود ۱۲۰ کیلومتر مرز مشترک، ازجنوب به شهرستان چابهار و از غرب به نیکشهر محدود میشود.
این شهرستان دارای هشت هزار و ۵۹۴ کیلومتر مربع وسعت است و از سه شهرراسک، سرباز و پیشین تشکیل شده و جمعیت آن بالغ بر ۱۷۶ هزار نفر است.
از مجموع این جمعیت ۲۱ هزار نفر ساکن در نقاط شهری و ۱۵۵ هزار نفر در مناطق روستایی زندگی میکنند. آب و هوای شهرستان سرباز متأثر از دریای عمان دارای تابستان گرم و مرطوب و زمستان معتدل و مناسب است.
تنوع آب و هوایی در منطقه باعث رشد میوههای متنوع مانند خرما، خربزه درختی، موز، کنار، انبه، چیگو، گوواواو و انواع مرکبات از قبیل لیمو، پرتقال، نارنگی میشود و به دلیل نزدیکی شرایط آب و هوای این منطقه به هندوستان به هند کوچک مشهور است.
سرباز به دلیل سرسبز بودن و وجود دره و رودخانه پرآب که زیستگاه انواع ماهیها و تمساح پوزه کوتاه ایرانی است هنوز دارای مردمانی است که اصالت و بومیبودنشان را حفظ کرده اند.
این نوع زندگی از ابزار آلات کشاورزی، هنر زرگری، آهنگری، سوزندوزی و معماری به طور کامل نمایان است و استادکاران قدیمی با تمامی رغبت و شوق هنر گذشتگان خود را که به ارث رسیده همچنان زنده نگاه داشته اند و این جوشیده دل وجود زنان و مردانی است که با تحمل سختیها همچنان امیدوارانه به سوی افقی روشن گام مینهند.
معماری سنتی و پلکانی بافت روستایی خانههایشان در گذر این مسیر خستگی را از تن مسافران میزداید و آرامش وصف ناپذیری به او دست میدهد ضمن اینکه تزئینات خاصی با اشکال متنوع بر روی نماهای خارجی خانهها دیده میشود.
وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
سابقه تاریخی سرباز با توجه به انجام مطالعات بررسی و شناسایی در شهرستان، مربوط به محوطههای باستانی کشاری و انگوری است که قدمت آنها به هزاره چهارم تا ابتدای هزاره سوم پیش از میلاد مسیح مربوط میشود و در دوران ساسانیان یکی از مراکز مهم حکومتی بلوچستان بوده است.
شواهد تاریخی این شهرستان نشان میدهد که در دوران اسلامی نیز مورد توجه حکام محلی قرار گرفته و در ۴۰۰ سال اخیر یکی از مراکز حکم فرمانی خوانین بلوچستان بوده است.
از معروفترین اسطورههای منطقه میتوان به “مهرک” که از قدیمیترین داستانهای واقعی که کم کم تبدیل به اسطوره شده، اشاره کرد.
لازم به ذکر است مدفن میروک در حال حاضر در روستای پیردان است و در خصوص وجه تسمیه سرباز در کتاب فرهنگ جغرافیایی منطقه آمده است وجه تسمیه این مرکز (سرباز) به دلیل نام قلعه قدیمی آن است که از ابتدا معروف به سرباز بوده است.
قلعه سرباز
این قلعه از شاخص ترین بناهای تاریخی در جنوب استان و واقع در شهر سرباز است که فاصله آن از مرکز شهرستان ۷۶ کیلومتر است.
این که قلعه مذکور در اوایل دوران اسلامی پس از تسلط اعراب بر منطقه مکران ساخته شده، قطعی است.
قلعه سرباز تا مدتها در اختیار اعراب بوده و سپس توسط حکومتهای ایرانی اداره شده است. در اواخر دوره قاجاریه که خوانین محلی قدرت را در دست گرفتند، طایفه“بار کزایی” بر این مناطق حکومت میکرده اند. “بهرام خان بار کزائی” در اوایل حکومت خود این قلعه را محل حکمرانی خود قرار میدهد در حال حاضر این قلعه نسبت به سایر قلعهها منسجمتر بوده و ماندگاری بهتری داشته است و در دوران قاجار از بنا استفاده نظامیمیشده است.
بنای یاد شده یک طبقه بوده و ورودی آن دالانی با سقف گنبدی داشته و فضاهایی مثل مطبخ، دستشویی و اسطبل در آن وجود دارد. داخل قلعه تنها مقر سکونت مامورین و خان بود و بقیه افراد در مناطقی نزدیک قلعه میزیستند.
